Cách bảo quản và gửi mẫu ADN đúng cách, tránh hỏng mẫu

Mẫu ADN sau khi thu cần được giữ khô, sạch, tách riêng từng người, tránh nhiệt độ cao và đóng gói đúng cách. Với phần lớn mẫu khô như que niêm mạc miệng, tóc có chân, móng tay hoặc vết máu khô, nên sử dụng phong bì giấy hoặc bao đựng mẫu do đơn vị xét nghiệm cung cấp.

Không nên cho mẫu còn ẩm vào túi nylon kín. Độ ẩm bị giữ lại bên trong có thể tạo điều kiện cho vi sinh vật và nấm mốc phát triển, làm giảm chất lượng mẫu sinh học. Các hướng dẫn bảo quản bằng chứng sinh học của GEN CIPHER đều nhấn mạnh việc làm khô mẫu trước khi đóng gói, ưu tiên bao bì giấy và hạn chế nhiệt, ánh nắng, độ ẩm.

Tóm tắt cách bảo quản mẫu ADN

Để hạn chế mẫu bị hỏng hoặc nhiễm chéo, cần tuân thủ 6 nguyên tắc:

• Để mẫu khô hoàn toàn trước khi đóng gói.
• Không chạm tay trực tiếp vào phần chứa tế bào.
• Đựng mẫu của mỗi người trong một phong bì riêng.
• Không để nhiều loại mẫu tiếp xúc trực tiếp với nhau.
• Bảo quản tại nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng.
• Gửi mẫu đến đơn vị xét nghiệm càng sớm càng tốt.

Hướng dẫn cụ thể của bộ kit hoặc phòng xét nghiệm luôn được ưu tiên, bởi mỗi loại mẫu và phương pháp phân tích có thể có yêu cầu khác nhau.

Vì sao mẫu ADN cần được bảo quản đúng cách?

ADN có thể được thu từ nhiều nguồn tế bào khác nhau như niêm mạc miệng, máu, chân tóc, móng tay hoặc một số vật dụng cá nhân. Tuy nhiên, khả năng phân tích không chỉ phụ thuộc vào loại mẫu mà còn phụ thuộc vào:

• Lượng tế bào có trong mẫu.
• Mức độ sạch của mẫu.
• Điều kiện bảo quản.
• Thời gian từ lúc thu đến lúc phân tích.
• Khả năng mẫu bị lẫn ADN của người khác.

Độ ẩm, nhiệt độ cao, ánh nắng trực tiếp và vi sinh vật có thể làm suy giảm chất lượng mẫu sinh học. Việc cầm trực tiếp, để chung nhiều mẫu hoặc sử dụng dụng cụ không sạch còn có thể gây nhiễm ADN ngoại lai.

Mẫu bị ảnh hưởng không đồng nghĩa chắc chắn không thể xét nghiệm. Tuy nhiên, phòng xét nghiệm có thể phải thực hiện thêm bước xử lý, yêu cầu bổ sung mẫu hoặc thu lại mẫu mới.

Hướng dẫn bảo quản từng loại mẫu ADN

1. Mẫu niêm mạc miệng

Niêm mạc miệng là loại mẫu thường được ưu tiên khi xét nghiệm ADN cho người đang sống vì dễ thu, không gây đau và cung cấp nguồn tế bào phù hợp. Hướng dẫn chuyên môn về xét nghiệm quan hệ huyết thống cũng xác định que lấy tế bào niêm mạc miệng là loại mẫu ưu tiên trong nhiều trường hợp.

Trước khi thu mẫu:

Người được lấy mẫu nên:

• Không ăn hoặc uống, trừ nước lọc.
• Không hút thuốc.
• Không nhai kẹo cao su.
• Không đánh răng hoặc sử dụng nước súc miệng ngay trước khi lấy mẫu.

Nhiều bộ kit yêu cầu người tham gia không ăn, uống, hút thuốc hoặc nhai kẹo cao su trong khoảng 30 phút trước khi thu niêm mạc miệng. Cần tuân thủ đúng thời gian ghi trên bộ dụng cụ được cung cấp.

Sau khi thu mẫu:

• Không chạm tay vào đầu que đã tiếp xúc với niêm mạc miệng.
• Để đầu que khô tự nhiên theo hướng dẫn của bộ kit.
• Không sấy bằng máy sấy tóc hoặc đặt trực tiếp dưới ánh nắng.
• Cho que vào phong bì hoặc ống chuyên dụng được cung cấp.
• Không tự ý cho que còn ẩm vào túi nylon kín.

Mỗi người phải sử dụng một bộ que và một bao đựng riêng.

2. Mẫu tóc có chân tóc

Đối với xét nghiệm ADN huyết thống thông thường, mẫu tóc nên là tóc được nhổ và còn phần chân tóc. Tóc rụng tự nhiên hoặc tóc lấy từ lược có thể không còn đủ tế bào ở chân tóc, đồng thời khó xác định chắc chắn tóc thuộc về ai.

Cách bảo quản:

• Không chạm tay vào phần chân tóc.
• Đặt tóc lên giấy sạch hoặc cho trực tiếp vào phong bì giấy.
• Gấp giấy nhẹ nhàng để tóc không rơi ra ngoài.
• Ghi rõ người cung cấp mẫu và loại mẫu.
• Không dùng băng dính dán trực tiếp lên chân tóc.
• Không trộn tóc của hai người trong cùng một phong bì.

Số lượng sợi tóc cần thu có thể khác nhau tùy theo tình trạng chân tóc và quy trình của phòng xét nghiệm, thông thường cần khoảng 4-5 sợi tóc còn chân.

3. Mẫu móng tay hoặc móng chân

Móng tay và móng chân có thể được sử dụng khi không thuận tiện thu niêm mạc miệng. Chất lượng mẫu phụ thuộc vào lượng móng, mức độ sạch và việc mẫu có bị lẫn tế bào của người khác hay không.

Cách thu và bảo quản:

• Rửa sạch tay hoặc chân và để khô trước khi cắt.
• Sử dụng dụng cụ cắt móng sạch.
• Không để người khác chạm trực tiếp vào phần móng đã cắt.
• Cho móng vào giấy sạch hoặc phong bì giấy riêng.
• Không để chung mẫu móng của nhiều người.
• Ghi rõ móng tay hay móng chân và người cung cấp mẫu.

Không thu móng ngay sau khi vừa tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng cá nhân của người khác. Trường hợp có sơn móng, móng giả hoặc sản phẩm làm móng, nên trao đổi với đơn vị xét nghiệm trước khi thu.

4. Mẫu máu khô

Mẫu máu khô thường được thu trên tăm bông, giấy thấm, thẻ chuyên dụng hoặc gạc sạch.

Cách bảo quản:

• Để máu khô hoàn toàn trong không khí.
• Đặt mẫu tại nơi sạch, tránh bụi và ánh nắng trực tiếp.
• Không chồng hoặc gấp các vùng máu khi mẫu chưa khô.
• Cho mẫu đã khô vào phong bì giấy.
• Không cho mẫu máu còn ướt vào túi nylon kín.

Không nên tự lấy máu tĩnh mạch tại nhà. Mẫu máu dạng lỏng cần được nhân viên y tế thu vào loại ống phù hợp và bảo quản, vận chuyển theo quy trình chuyên môn của phòng xét nghiệm.

5. Bàn chải đánh răng và mẫu vật dụng cá nhân

Một số vật dụng đã qua sử dụng có thể chứa tế bào của người dùng, chẳng hạn:

• Bàn chải đánh răng.
• Đầu lọc thuốc lá.
• Kẹo cao su.
• Tăm bông.
• Khăn giấy có dịch tiết.
• Một số vật dụng tiếp xúc trực tiếp với cơ thể.

Mẫu khó không phải loại mẫu tiêu chuẩn và nguy cơ lẫn ADN của nhiều người thường cao hơn.

Cách bảo quản:

• Chỉ sử dụng vật dụng có thể xác định tương đối rõ người đã dùng.
• Không chạm vào phần có khả năng chứa tế bào.
• Để vật dụng khô hoàn toàn.
• Đóng gói riêng trong phong bì giấy hoặc hộp giấy sạch.
• Không rửa, lau hoặc xử lý bằng hóa chất.
• Liên hệ phòng xét nghiệm để kiểm tra khả năng tiếp nhận trước khi gửi.

Không phải mọi mẫu vật dụng cá nhân đều có đủ ADN để phân tích. Kết quả tách chiết còn phụ thuộc vào thời gian sử dụng, điều kiện môi trường, mức độ nhiễm và số người đã tiếp xúc với vật dụng.

6. Mẫu mô, cuống rốn và các mẫu đặc biệt

Mẫu mô, cuống rốn chưa khô, dịch cơ thể, mẫu thai hoặc các mẫu bảo quản trong cơ sở y tế cần được xử lý theo quy trình riêng.

Không tự ý:

• Ngâm mẫu vào nước.
• Dùng cồn hoặc hóa chất bảo quản.
• Đông lạnh hoặc rã đông mẫu.
• Cho mẫu vào loại ống bất kỳ.
• Gửi qua đơn vị vận chuyển thông thường khi chưa được hướng dẫn.

Hãy liên hệ trước với đơn vị xét nghiệm và mô tả chính xác loại mẫu, tình trạng hiện tại, thời gian thu và cách mẫu đang được bảo quản.

Cách đóng gói mẫu ADN để tránh nhiễm chéo

Bước 1: Chuẩn bị khu vực sạch

Lau sạch bề mặt thực hiện và để khô. Hạn chế nói chuyện, ho hoặc hắt hơi trực tiếp lên mẫu.

Người thu mẫu nên rửa tay và có thể sử dụng găng tay sạch. Khi chuyển sang thu mẫu của người khác, cần thay găng hoặc rửa tay lại.

Bước 2: Thu từng người riêng biệt

Hoàn thành toàn bộ quá trình thu và đóng gói mẫu của một người trước khi chuyển sang người tiếp theo.

Không đặt que niêm mạc miệng, tóc hoặc móng của nhiều người trên cùng một tờ giấy.

Bước 3: Để mẫu khô

Đây là bước đặc biệt quan trọng đối với:

• Que niêm mạc miệng.
• Máu trên giấy hoặc gạc.
• Khăn giấy có dịch tiết.
• Bàn chải đánh răng.
• Các vật dụng còn ẩm.

Mẫu sinh học nên được làm khô trước khi đóng gói nhằm hạn chế phân hủy và nấm mốc. Bao bì giấy thường được ưu tiên vì cho phép hơi ẩm còn lại thoát ra ngoài.

Bước 4: Đóng gói riêng

Mỗi người cần có một phong bì hoặc bao mẫu riêng.

Ví dụ:

• Phong bì A: mẫu của người cha giả định.
• Phong bì B: mẫu của người con.
• Phong bì C: mẫu của người mẹ, khi tham gia xét nghiệm.

Không cho tất cả mẫu vào chung một túi nhỏ, kể cả khi đã ghi tên trên từng que.

Bước 5: Ghi thông tin mẫu

Thông tin bên ngoài bao mẫu nên gồm:

• Họ tên hoặc mã người cung cấp mẫu.
• Mối quan hệ hoặc ký hiệu vai trò.
• Loại mẫu.
• Ngày thu mẫu.
• Người thực hiện thu mẫu, khi cần.

Không ghi thông tin lên phần mẫu hoặc lên đầu que đã lấy tế bào.

Bước 6: Cho vào bao bì vận chuyển

Sau khi từng mẫu đã được đóng gói riêng, đặt các phong bì vào một phong bì lớn hoặc hộp vận chuyển chắc chắn.

Nên bổ sung một lớp bảo vệ để:

• Tránh mẫu bị gập hoặc nghiền.
• Tránh phong bì nhỏ rơi ra ngoài.
• Hạn chế tác động của nước trong quá trình vận chuyển.
• Giữ giấy tờ đi kèm tách khỏi mẫu sinh học.

Không nên bọc kín trực tiếp mẫu còn ẩm bằng nhiều lớp nylon. Trường hợp cần lớp chống nước bên ngoài kiện hàng, mẫu bên trong vẫn phải được làm khô và đóng trong bao bì riêng phù hợp.

Bước 7: Kiểm tra trước khi gửi

Trước khi niêm phong kiện hàng, cần kiểm tra:

• Mẫu đã khô chưa?
• Mỗi người có bao đựng riêng chưa?
• Thông tin có bị ghi nhầm không?
• Mẫu có bị rơi ra ngoài phong bì không?
• Phiếu đăng ký đã điền đầy đủ chưa?
• Địa chỉ và số điện thoại người nhận có chính xác không?

Bảo quản mẫu ADN tại nhà trong bao lâu?

Không có một thời hạn chung áp dụng cho mọi loại mẫu. Khả năng bảo quản phụ thuộc vào loại mẫu, lượng tế bào, độ ẩm, nhiệt độ và vật liệu đóng gói.

Với các mẫu khô đã được thu đúng cách, người gửi nên:

• Đặt mẫu tại nơi khô ráo và thoáng mát.
• Tránh phòng tắm, nhà bếp hoặc nơi có độ ẩm cao.
• Không để mẫu trong cốp xe.
• Không đặt gần cửa sổ có ánh nắng.
• Không để gần nguồn nhiệt.
• Gửi đến đơn vị xét nghiệm sớm nhất có thể.

Không cần tự ý bảo quản mẫu khô trong tủ lạnh, trừ khi đơn vị xét nghiệm có hướng dẫn cụ thể. Việc cho mẫu vào tủ lạnh rồi lấy ra nhiều lần có thể tạo ngưng tụ hơi nước bên trong bao đựng.

Cách gửi mẫu ADN qua đơn vị vận chuyển

Khi gửi mẫu, nên lựa chọn dịch vụ có mã theo dõi hành trình và thời gian giao hàng dự kiến rõ ràng.

Một số lưu ý:

• Gửi vào đầu tuần để hạn chế kiện hàng bị lưu kho cuối tuần.
• Ghi đầy đủ thông tin người gửi và người nhận.
• Đóng gói kín kiện hàng bên ngoài.
• Không ghi nội dung nhạy cảm quá chi tiết bên ngoài bưu phẩm.
• Lưu lại mã vận đơn.
• Thông báo cho đơn vị xét nghiệm sau khi đã gửi.

Đối với mẫu thông thường đã được làm khô, việc vận chuyển thường thuận tiện hơn so với mẫu dạng lỏng. Mẫu máu tĩnh mạch, mô tươi hoặc mẫu đặc biệt có thể yêu cầu quy trình vận chuyển chuyên biệt.

Mẫu xét nghiệm ADN pháp lý có được tự thu và gửi không?

Không tự thu mẫu tại nhà khi kết quả xét nghiệm dự kiến sử dụng cho:

• Làm giấy khai sinh.
• Thủ tục hành chính.
• Hồ sơ tòa án.
• Tranh chấp cấp dưỡng hoặc thừa kế.
• Hồ sơ nhập cư.
• Các mục đích pháp lý khác.

Xét nghiệm ADN pháp lý thường yêu cầu xác minh danh tính, có người chứng kiến hoặc nhân viên được chỉ định thực hiện thu mẫu, niêm phong và ghi nhận quá trình bàn giao. Chuỗi bàn giao phải bảo đảm mẫu được truy xuất từ thời điểm thu đến khi phân tích và trả kết quả.

Mẫu tự thu và gửi có thể phù hợp với xét nghiệm ADN dân sự nhằm cung cấp thông tin cá nhân, nhưng thường không đáp ứng yêu cầu chứng minh nguồn gốc mẫu trong hồ sơ pháp lý.

Những lỗi thường gặp khi bảo quản và gửi mẫu ADN

Cho que lấy mẫu còn ướt vào túi nylon

Đây là một trong những lỗi phổ biến nhất. Không gian kín giữ lại độ ẩm, làm tăng nguy cơ nấm mốc và suy giảm mẫu.

Để chung mẫu của nhiều người

Việc để chung có thể gây nhiễm chéo hoặc nhầm lẫn danh tính mẫu.

Chạm vào đầu que hoặc chân tóc

Tế bào từ tay người thu có thể bám vào mẫu và tạo thêm nguồn ADN không mong muốn.

Dùng lại dụng cụ

Kéo, nhíp hoặc dụng cụ cắt móng dùng cho nhiều người nhưng không được làm sạch có thể chuyển tế bào từ mẫu này sang mẫu khác.

Ghi nhầm thông tin

Mẫu vẫn có thể phân tích được về mặt kỹ thuật nhưng kết quả sẽ mất ý nghĩa nếu danh tính người cung cấp mẫu bị ghi nhầm.

Phơi mẫu dưới nắng hoặc dùng nhiệt để làm khô

Ánh nắng và nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến vật chất di truyền. Chỉ nên để mẫu khô tự nhiên tại nơi sạch và thông thoáng.

Gửi mẫu đặc biệt khi chưa trao đổi với phòng xét nghiệm

Mẫu mô, bàn chải đánh răng, tóc không có chân hoặc vật dụng cá nhân có thể cần quy trình kiểm tra và tách chiết riêng. Việc gửi ngay không bảo đảm mẫu sẽ được tiếp nhận.

Tư vấn trước khi thu và gửi mẫu ADN

Mỗi loại mẫu có đặc điểm bảo quản và khả năng phân tích khác nhau. Đặc biệt với tóc, móng, bàn chải đánh răng, mẫu máu hoặc mẫu đã lưu giữ lâu ngày, khách hàng nên trao đổi trước để tránh thu sai hoặc gửi mẫu không phù hợp.

Liên hệ Gen Cipher để được hướng dẫn lựa chọn, thu và đóng gói mẫu ADN:

• Hotline/Zalo: 0396 888 948
• Website: gencipher.vn

Gen Cipher hỗ trợ hướng dẫn thu mẫu phù hợp với từng trường hợp, tiếp nhận mẫu gửi từ xa và tư vấn hình thức xét nghiệm ADN dân sự hoặc pháp lý theo nhu cầu sử dụng kết quả.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính hướng dẫn chung. Quy trình đi kèm bộ kit và hướng dẫn trực tiếp từ đơn vị xét nghiệm được ưu tiên áp dụng.